Zo krijg je ratten en muizen uit je huis

Geritsel achter de keukenkast, kleine keutels in de berging: tijd om in te grijpen. Ratten en muizen geven veel problemen in huis. Toch begint de oplossing niet bij een val, maar bij een vraag: waarom en waar komen ze binnen? We geven je tips om deze knaagdieren te weren en buiten te zetten.

Heet ze niet welkom

Preventie is van primordiaal belang

Muizen en vooral ratten zijn aan een opmars bezig. De belangrijkste reden daarvoor is opportuniteit. Klimaatopwarming verlengt hun actieve seizoen terwijl verstedelijking en toenemende bevolkingsdichtheid dichtbebouwde buurten genereren waar voedsel en schuilplaatsen in overvloed te vinden zijn. Ook het afnemen van natuurlijke vijanden zorgt ervoor dat deze knaagdiertjes zich steeds prettiger voelen.

De ideale formule

Een ratten- of muizenplaag voorkom je door je huis een vijandige omgeving te maken voor hen. Je vindt je heil in een combinatie van toegang afsluiten, voedsel wegnemen, schuilplekken beperken en - indien mogelijk - natuurlijke vijanden te huisvesten.

• Ratten en muizen hebben een zeer fijne neus. Bewaar je voedsel dan ook in afgesloten containers! Laat geen etensresten liggen en maak voorraadkasten regelmatig schoon.

• Schuil- en nestplaatsen zijn gegeerd goed. In een mensenwoning is het fijn en warm vertoeven voor een knaagdier, dus dringen ze graag binnen. Zoek openingen rond leidingen, deuren, roosters, fundering en de dakrand. Denk klein: een muisje kan zich door een opening van een centimeter wurmen. Dicht alle kieren en gaten die je vindt maar houd ventilatieopeningen wel vrij. Neem beschutting vlak bij het huis weg. Houd houtstapels, dozen en andere rommel weg van de gevel en snoei begroeiing die toegangen verbergt. Repareer ook lekkende kranen en afvoeren.

• Ben je een dierenliefhebber en kan je de zorg voor huisdieren aan? Dan zijn honden en vooral katten uitstekende buitenwippers. Zelfs de geur van een roofdier kan een groot verschil maken in hoe aantrekkelijk je huis is voor ratten en muizen. Heb je kippen? Ook die zijn meestal niet tuk op knagers en zullen ze actief proberen verjagen.

In de tuin

• Tuinvogels voeren is top, maar probeer de voederplaats proper te houden zodat er niet teveel graanresten gemorst worden, die zullen ratten en muisjes aantrekken. Wie egelvoer strooit of schuilplaatsen voor wilde dieren voorziet in de tuin, kan dat normaal gezien wel blijven doen. De voedselbron is niet helemaal hetzelfde en ook de vereisten die elke diersoort stelt aan een schuilplaats, variëren. Geef je kattenvoer aan buitendieren, dan zal je ook ratten tussen het publiek vinden.

• Dicht ventilatiegaten en de bovenkant van je compostbak met fijnmazig gaas zodat lucht, vloeistoffen en insecten hun werk nog kunnen doen maar knaagdieren niet in het vat geraken. 

• Hoewel het geen onwrikbare barrière is, kan je in en rond je woning werken met munt, lavendel en citronella. Plant deze planten rond je woning en pas in je woning geuroliën toe. Ratten en muizen houden er niet van (al zullen ze zich door deze geuren niet laten tegenhouden om een lekkere maaltijd te scoren).

Oh neen, ze zitten binnen!

Sporen in huis

Op een gegeven moment zal het je opvallen: trippelende pootjes, geritsel, knaagsporen, keuteltjes, urineplekken... Ze zijn toch in je woning geraakt. Wat kan je nu doen om ze weg te krijgen? We leggen de focus op diervriendelijke maatregelen. Meer over rodenticiden lees je hier.

Begin met speurwerk, niet met afdichten

Kijk waar je sporen ziet: langs plinten, achter toestellen, in kasten, bij leidingen, in de kelder of op zolder. Zoek buiten op dezelfde hoogte naar openingen rond buizen, ventilatieroosters, beschadigde voegen, kruipruimtes en deuren die niet goed aansluiten.

Controleer ook de route naar het huis: takken tegen de gevel, rommel naast de muur en een openstaande garagedeur maken de weg makkelijker. Pas op, sluit een actieve toegang niet meteen af. Zit er nog een dier binnen, dan kan het opgesloten raken, elders een uitweg knagen of in een onbereikbare holte belanden.

SPOORZOEKEN
Ontdek de looproutes in je huis door bloem, talkpoeder of krijt te strooien op plaatsen waar ze komen of waarlangs ze vermoedelijk passeren. Gebruiken ze die route, dan zal je pootafdrukjes en sleepsporen in het poeder zien. Die kunnen je leiden naar de ingangen die ze gebruiken. 
Kan je een UV-lamp bemachtigen, dan kan je alles donker maken en zullen urinesporen oplichten.

Weet je niet of er jongen zijn, hoor je geluid in een afgesloten wand of zie je erg veel activiteit? Schakel dan een professional in om te helpen bepalen welke routes gebruikt worden of waar het nest zit. Zij werken onder meer met fluorescerende producten om sporen in kaart te brengen.

Haal de bron weg

Maak van je keuken en berging geen buffet. Bewaar voeding, dierenvoer en vogelzaad in stevige, goed afsluitbare bakken van glas, metaal of harde kunststof. Ruim kruimels onder de broodrooster of het fornuis op, maak het aanrecht ’s avonds schoon en laat de voerbak van je huisdieren ’s nachts niet rondslingeren. Gooi verpakkingen weg waarin is geknaagd; voedsel dat met uitwerpselen in aanraking is geweest, is niet veilig meer.

GEZAMENLIJKE INSPANNING
Woon je in een appartementsgebouw of rijhuis, kijk dan verder dan je eigen keuken. Leidingen, kelders en afvalplaatsen kunnen meerdere woonplaatsen verbinden. Meld terugkerende sporen aan de verhuurder, syndicus of beheerder en vraag om een gezamenlijke inspectie van toegangen, rioolaansluitingen en afvalopslag. 

Werk de ongenode gasten naar buiten

Valt er niets meer te rapen en zijn er - idealiter - vervelende geuren zoals lavendel, munt... of dreigingen zoals een kat of hond, dan zullen ratten en muizen sneller het hazenpad kiezen. Al helemaal als je hen ook nog stoort met geluid. Je kan op meerdere plaatsen ultrasone apparaten zetten, maar zie dit zeker als een aanvulling op je afweerpakket en niet als de oplossing.

Afgeschrikte plaagdieren moeten dan natuurlijk wel weg kunnen. Is er een duidelijke doorgang naar buiten en zijn er geen afhankelijke jongen, dan kan je een eenrichtingsuitgang plaatsen: het dier kan weg, maar niet terug naar binnen. Je kan die maken door middel van buizen met een terugslagklep. Let wel, zo’n voorziening werkt alleen als andere openingen ook zijn gelokaliseerd. Controleer daarna of er binnen nog activiteit is. Maak de laatste opening pas definitief dicht wanneer je zeker weet dat er geen knaagdieren meer over zijn. Anders zouden ze zich een nieuwe weg naar buiten kunnen knagen!

Een dier dat los in een kamer zit, kun je proberen naar een open buitendeur te leiden. Sluit eerst binnendeuren, houd huisdieren weg en laat het dier zelf bewegen; jaag het niet op en pak het zeker niet met blote handen vast.

Vallen plaatsen

Lukken voorgaande maatregelen niet, dan kan je vallen plaatsen.

ENKEL HUMANE VALLEN
Ratten en muizen zijn ook maar gewoon wilde zoogdieren die door hun opportunisme vaak in contact komen met mensen. Bepaalde opvattingen over deze diertjes zijn Middeleeuws, net als sommige bestrijdingsvormen. Vergif levert een lange doodsstrijd op en heeft levensgevaarlijke effecten op roofdieren die ratten en muizen eten. Verdrinking en lijmvallen zijn wreed. Opteer dan ook enkel voor humane vallen.

Zet je val (levend of elektronisch) beschut, buiten bereik van kinderen en huisdieren en op een route die door je ongenode gasten gevolgd wordt. Voorzie aantrekkelijk lokaas en zorg dat het niet aangeraakt kan worden via de buitenkant van de val. Controleer elke dag 's ochtends en 's avonds je vallen!

Een automatische val met een slagpin is de meest humane vorm van doding. Normaliter is het knaagdier binnen de 30 seconden uitgeschakeld, hoewel er ook uitzonderingen mogelijk zijn.

Bedenk met levend vangende vallen vooraf waar het dier na de vangst heen kan. Twijfel je over de soort en de geschikte plek, vraag dan advies aan een dierenopvang of een deskundige die uitsluitend zonder doden werkt. Zet geen val als je geen plan hebt voor een snelle, veilige vrijlating of een opvangplek kent. Zit je met meerdere plaagdieren en heb je meerdere vallen gezet, breng de dieren dan ook samen naar hun nieuwe bestemming.

Alternatieven

Kamp je met een té groot probleem, dan moet je je aanpak ook upscalen.

• Bevindt het probleem zich binnenshuis of moet de bestrijding snel gaan, dan kan je een beroep doen op professionele rattenjagers die met roofdieren werken. Die mensen grijpen terug naar de natuur en trainen honden, katten, fretten of roofvogels om ratten op te sporen en met één beet uit te schakelen. In één dag kan je zo van de hele kolonie af geraken.

• In extreme gevallen kan je niet anders dan professionals inschakelen die met zorgvuldig afgeschermd, sterk gif werken.

• Heb je tijd, dan is er een oplossing in zicht die werkt met anticonceptie - verreweg de meest diervriendelijke manier. Zit je met een gevestigde gezinsgroep in je tuin, dan kan je anticonceptie toepassen zodat de groep niet groter wordt. Zolang ze leven, zullen ze de tuin verdedigen tegen nog meer knaagdieren omdat (vooral) ratten territoriaal zijn. Na een drietal jaar ben je ook van de laatste gezinsleden af. Let wel, voor particulieren is deze weg nog niet beschikbaar.

Opruimwerk

Als de dieren weg zijn, loop je het huis van buiten naar binnen na, van fundering tot dakrand. Dicht kieren, spleten of gaten waarlangs ze binnenkwamen. Controleer de reparaties na een paar dagen opnieuw en zoek ook naar minder zichtbare doorgangen via de garage, spouw of kruipruimte.

Maak grondig schoon

Na de uithuiszetting, volgt de schoonmaak. Ventileer de ruimte eerst, trek handschoenen aan en bevochtig keutels en vervuilde plekken ruim met een geschikt desinfecterend middel. Laat het volgens de gebruiksaanwijzing inwerken en neem alles met papier op. Veeg of stofzuig droge keutels niet: daarmee kun je besmet stof in de lucht blazen. Reinig daarna alles grondig en spray nog eens na met een enzymatische reiniger.

Bij veel uitwerpselen, een besmette isolatielaag of activiteit in ventilatiekanalen is professionele schoonmaakhulp verstandig.